Lãi phẳng và lãi dư nợ giảm dần: vì sao 1%/tháng không phải 12%/năm
Cập nhật 11/10/2026 · 6 phút đọc
“Trả góp chỉ 1%/tháng” — nghe như 12%/năm, rẻ hơn hẳn lãi thẻ tín dụng 20–40%/năm. Nhưng nếu đó là lãi phẳng, chi phí thật của bạn cao hơn con số 12% khá nhiều. Bài này giải thích hai cách tính lãi phổ biến và cách quy đổi để so sánh các khoản vay, trả góp trên cùng một thước đo.
Hai cách tính lãi khác nhau thế nào?
- Lãi dư nợ giảm dần: lãi mỗi kỳ tính trên số tiền gốc bạn còn nợ. Trả được gốc tới đâu, lãi giảm tới đó. Đây là cách tính của phần lớn khoản vay mua nhà, mua xe tại ngân hàng và cũng là cách thẻ tín dụng tính lãi trên dư nợ.
- Lãi phẳng (lãi cố định trên gốc ban đầu): lãi mỗi kỳ tính trên toàn bộ số tiền vay ban đầu, suốt cả kỳ hạn — kể cả tháng cuối khi bạn chỉ còn nợ một phần nhỏ. Cách này hay gặp ở trả góp mua hàng, chuyển đổi trả góp thẻ và một số khoản vay tiêu dùng.
Cùng một con số “1%/tháng”, lãi phẳng luôn đắt hơn lãi dư nợ giảm dần, vì bạn trả lãi cho cả những đồng tiền mình đã trả lại rồi.
Ví dụ: 12.000.000 ₫, 12 tháng, lãi phẳng 1%/tháng
- Gốc mỗi tháng: 12.000.000 ₫ ÷ 12 = 1.000.000 ₫.
- Lãi mỗi tháng: 12.000.000 ₫ × 1% = 120.000 ₫ — cố định cả 12 tháng.
- Số tiền trả mỗi tháng: 1.120.000 ₫. Tổng lãi: 1.440.000 ₫ (đúng 12% số tiền vay).
Nhưng bạn đâu có nợ 12 triệu suốt một năm. Tháng đầu nợ 12 triệu, tháng thứ hai còn 11 triệu, … tháng cuối chỉ còn 1 triệu. Dư nợ bình quân chỉ khoảng 6,5 triệu. Trả 1.440.000 ₫ lãi cho dư nợ bình quân 6,5 triệu tức là khoảng 22% một năm.
Tính chính xác hơn bằng lãi suất hoàn vốn nội bộ (dòng tiền: nhận 12.000.000 ₫, trả 12 kỳ × 1.120.000 ₫), lãi suất tương đương là khoảng 1,79%/tháng, tức ≈ 21,5%/năm theo dư nợ giảm dần — gần gấp đôi con số 12% mà nhiều người nhẩm.
Mẹo nhẩm nhanh cho kỳ hạn khoảng 12 tháng: lãi phẳng × ≈1,8 ≈ lãi thực. Ví dụ 0,8%/tháng phẳng ≈ 17%/năm thực; 1,5%/tháng phẳng ≈ 32%/năm thực. Đây chỉ là ước lượng — kỳ hạn càng dài, hệ số càng gần 2.
Phí một lần cũng phải quy đổi
Nhiều chương trình quảng cáo “0% lãi” nhưng thu phí chuyển đổi / phí dịch vụ một lần. Phí này cũng là chi phí vay, và phải được tính vào lãi suất thực. Ví dụ minh họa với 12.000.000 ₫, phí chuyển đổi 3% (360.000 ₫), 0% lãi:
- Kỳ hạn 12 tháng (trả 1.000.000 ₫/tháng): tương đương khoảng 5,7%/năm.
- Kỳ hạn 6 tháng (trả 2.000.000 ₫/tháng): cùng số phí 360.000 ₫ nhưng thời gian dùng tiền ngắn hơn → tương đương khoảng 10,5%/năm.
Nghĩa là: cùng một mức phí, kỳ hạn càng ngắn, lãi thực càng cao. Và nếu bạn tất toán sớm mà phí đã thu trọn từ đầu, chi phí thực còn cao hơn nữa. Khi có cả phí lẫn lãi phẳng, hãy cộng cả hai: ví dụ phí 2% + lãi phẳng 0,8%/tháng trong 12 tháng tương đương khoảng 21%/năm — xấp xỉ khoản lãi phẳng 1%/tháng ở trên.
So sánh đúng: luôn quy về %/năm trên dư nợ thực tế
Khi so sánh hai phương án (trả góp với giữ nợ thẻ, khoản vay này với khoản vay kia), chỉ nên so trên cùng một thước đo: lãi suất %/năm tính theo dư nợ giảm dần, đã gồm mọi khoản phí. Theo tinh thần quy định của Ngân hàng Nhà nước về cho vay (Thông tư 39/2016/TT-NHNN), lãi suất cho vay cần được thể hiện theo tỷ lệ %/năm trên dư nợ thực tế — chính vì lãi phẳng dễ gây hiểu lầm. Trong thực tế, cách trình bày ở mỗi chương trình có thể khác nhau, nên bạn vẫn nên tự quy đổi hoặc hỏi thẳng nơi cung cấp: “lãi suất này tính trên dư nợ ban đầu hay dư nợ còn lại?”
Checklist trước khi ký trả góp
- Lãi tính trên gốc ban đầu (phẳng) hay dư nợ còn lại (giảm dần)?
- Có phí chuyển đổi, phí hồ sơ, phí dịch vụ một lần không? Bao nhiêu?
- Tổng số tiền phải trả cả kỳ hạn là bao nhiêu — so với số tiền nhận được?
- Tất toán trước hạn có mất phí không, có được giảm phần lãi chưa phát sinh không?
Bạn có thể dùng công cụ quy đổi lãi phẳng sang %/năm thực để kiểm tra nhanh, hoặc so sánh trả góp với trả ngay cho một món hàng cụ thể. Nếu đang cân nhắc chuyển dư nợ thẻ thành trả góp, đọc thêm khi nào chuyển dư nợ thành trả góp đáng làm. Các con số trong bài chỉ mang tính minh họa; điều kiện thực tế tùy từng ngân hàng và chương trình.